(Falanqayn Siyaasadeed oo ay la socdaan Tixraacyo)
Doodda ku saabsan kheyraadka dabiiciga ah ee Puntland iyo eedeymaha ku aaddan Imaaraadka Carabta (UAE) ma aha oo kaliya arrin dhaqaale ama sharci; waa mid si toos ah u galay wadnaha khilaafka siyaasadeed ee Soomaaliya ku soo noqnoqda — khilaaf la xiriira cidda xaqa u leh heshiisyada shisheeye, cidda maamula kheyraadka qaranka, iyo halka ay ka bilaabanto madaxbannaanida dhabta ah ee dal walba.
Puntland iyo Ismaamul Siyaasadeedka Ka Madaxbannaan Muqdisho.
Puntland waxay sannado badan isku aragtay inay leedahay mas’uuliyad amni iyo dhaqaale oo ka madaxbannaan Dowladda Federaalka, taas oo lagu arki karo dhacdooyinkii dhowaa ee ay Puntland ku diiday go’aankii Dowladda Federaalka Soomaaliya ku burisay dhammaan heshiisyadii lala lahaa Imaaraadka. Sida ay qorayaan warbixinno caalami ah, Reuters waxay caddeysay in Puntland, Jubbaland, iyo Somaliland ay si cad u diideen go’aankaas, iyagoo sheegay in heshiisyadaasi ay weli dhaqan yihiin deegaanadooda.
Aragtidaas Puntland waxay ku saleysantahay in xiriirka ay la leedahay Imaaraadka uu muhiim u yahay amni iyo horumar — sida lagu sheegay warbixin Horseed Media oo tilmaamaysa in Puntland ku tilmaantay go’aanka federaalka “mid sharci-darro ah”.
Dowladda Federaalka: “Kheyraadka Qaranka Waa Qaran, Ma aha Gobol”
Dhanka kale, Dowladda Federaalka Soomaaliya waxay ku dooddaa in kheyraadka dabiiciga ah iyo heshiisyada shisheeye ay yihiin arrin qaran. Tani waxaa ka muuqata tallaabooyinkii dhowaa ee ay ku joojisay macdan-qodista sharci-darrada ah, oo ay ku sheegtay inay khatar ku tahay madaxbannaanida iyo amniga wadanka, sida lagu sheegay warbixinno dhowr ah oo warbaahineed. Tusaale ahaan, Dawan Africa ayaa werisay in dowladda federaalku ay sheegtay in macdan-qodista aan rukhsadda lahayn ay burburin karto guulaha amniga ee la gaaray.
Sidoo kale, Reuters ayaa qoray in Dowladda Federaalka Soomaaliya ku eedeysay Imaaraadka “faragelin siyaasadeed” ka dib markii ay ku dhawaaqday inay burisay dhammaan heshiisyadii hore.
Haddaba, marka federaalku ku tilmaamo macdan-qodista Puntland mid sharci-darro ah, arrintu ma aha oo kaliya qodista dhulka, balse waa halgan Siyaasadeed ku saabsan cidda matasha Soomaaliya marka laga hadlayo kheyraadka iyo siyaasadda dibadda.
UAE: Dano Istiraatiiji ah oo Ka Baxsan Macdanta
Su’aasha muhiimka ahi waxay tahay: Maxaa Imaaraadka khilaafkan ugu jira?
Ilo falanqayn ah oo maxalli ah waxay tilmaamayaan in eedeymo jira ay ku saabsan yihiin hawlgallo baaritaan macdan oo aan si buuxda loo daahfurin, laguna sheegay in ay ku lug leeyihiin shirkado iyo dano la xiriira Imaaraadka. Warbixin ka soo baxday Banooda ayaa sheegtay in hawlgallo macdan qodis sharci-darro ah lagu eedeeyay inay ka socdaan Puntland iyadoo aan caddeyn rasmi ah laga hayn heshiisyadaasi.
Laakiin Imaaraadka danahiisu kama koobna macdan oo keliya — waxa laga arkaa:
ilaalinta danaha maraakiibta ganacsiga,
loolanka istiraatiijiga ah ee Geeska Afrika,
iyo ka hortagga saamaynta dalal kale sida Turkey iyo Qatar.
Sidaas darteed, Puntland waxay u tahay:
saaxiib amni,
meel maalgashi,
iyo marin siyaasadeed oo ay ku yeelan karto danaha gobolka.
Bulshada Puntland: Kheyraad Aan u Rogman Bulsho
Waxaa jira aragti maxalli ah oo muhiim ah: Maxaa shacabka Puntland uga soo baxay kheyraadkooda?
Qaar ka mid ah bulshada waxay ku doodaan in:
macdan-qodistu aanay u rogin adeegyo bulsho sida caafimaad, waxbarasho, ama shaqo abuur,
heshiisyada shisheeye aan lagu soo bandhigin si hufan,
halka khilaafka federaalka iyo gobollada uu noqday caqabad horumar.
Marka loo eego dhinacan, muranku wuxuu isu rogaa mid aan ahayn Puntland vs Muqdisho ama Somaliya vs UAE, balse waa: Hogaamiyeyaasha Soomaaliyeed vs danaha shacabka Soomaaliyeed.
Gunaanad
Marka la eego dhammaan xogaha iyo ilaha la helay, doodda ku saabsan kheyraadka Puntland iyo eedeymaha Imaaraadka waxay soo bandhigayaan saddex qodob oo muhiim ah:
Dowlad-goboleedyadu waxay doonayaan in ay yeeshaan madax-bannaani dibadeed
Dowladda Federaalka waxay doonaysaa in ay mideyso awoodaha qaranka
Dalal shisheeye waxay ka faa’iideysanayaan kala qeybsanaanta Soomaaliya
Haddii aan la helin:
sharci cad oo qeexaya maamulka kheyraadka,
qaab loo qaybsado dakhliga,
iyo hannaan wax ku ool ah oo lagu mideeyo siyaasadda gudaha,
Soomaaliya waxay sii ahaanaysaa suq siyaasadeed oo furan, dalal shisheeye ayaana si sahlan uga dhex shaqeysan kara — halka shacabka Soomaaliyeed ay weli ka maqnaan doonaan faa’iidada kheyraadka dalkooda.